شورای عالی استان­ها

بند اول: رسمیت شورای عالی استان­ها

الف) تشکیل شورا

     «به منظور جلوگیری از تبعیض و جلب همکاری در تهیه برنامه­های عمرانی و رفاهی استان­ها و نظارت بر اجرای هماهنگ آنها، شورای عالی استان­ها مرکب از نمایندگان شوراهای استان­ها تشکیل می­شود.»[1]

     «شورای عالی استان­ها، از نمایندگان منتخب شوراهای استان­ها که در مرحله اول با رأی اکثریت مطلق و در صورت عدم احراز، در مرحله دوم با اکثریت نسبی انتخاب و معرفی می­شوند، تشکیل می­گردد.»[2]

     «از استان­های تا دو میلیون نفر جمعیت، دو نماینده و از استان­های دارای بیش از دو میلیون جمعیت، سه نماینده و از استان تهران چهار نماینده در شورای عالی استان­ها عضویت دارند. حداکثر یک ماه پس از تشکیل دو سوم شوراهای استان­ها، شوراهای عالی استان­ها به دعوت وزیر کشور تشکیل می­شود.

     شورای عالی استان­ها با درخواست وزیر کشور موظف به تشکیل جلسه فوق­العاده می­باشد.»[3]

 

ب) موقعیت شورا

     به لحاظ سلسله مراتب، شورای عالی استان­ها نسبت به سایر شوراهای محلی، در رأس قرار دارد. این شورا از طریق سیستم انتخابات غیرمستقیم شش درجه­ای تشکیل می­گردد. موقعیت شورای عالی استان­ها، این نهاد را در شباهت با مجلس شورای اسلامی تداعی می­کند که این مسئله در مشروح مذاکرات تدوین قانون اساسی نیز مشهود بوده است.[4]

     ولی با بررسی بیشتر و توجه به قرینه­ی موجود در اصل یکصد و یکم قانون اساسی که اشعار می­دارد: «... نحوه تشکیل و وظایف این شورا (شورای عالی استان­ها) را قانون معین می­کند.» و بررسی مواد قانونی شوراها، از جمله؛ «شورای عالی  استان­ها موظف است حداکثر یک سال پس از تشکیل، ضمن مشخص نمودن آن دسته از امور شهری که توسط وزارت­خانه­ها و سازمان­های دولتی انجام می­شود و انجام آن در حد توانایی شهرداری­ها می­باشد طرح لازم جهت واگذاری آن امور به شهرداری­ها را تهیه و به دولت یا مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید.»[5]

     همچنین «کلیه شوراهای موضوع این قانون مکلفند حداکثر ظرف مدت ده روز مصوبات خود را به نمایندگان حوزه انتخابیه و شورای مافوق، مسئولین اجرایی ذیربط و عالیترین مقام اجرایی مربوط و در مورد شورای عالی استان­ها به مجلس شورای اسلامی و وزارت کشور ارسال نمایند.»[6]

     نتیجه­ای که به دست می­آید، این است:

     مجلس شورای اسلامی در حکم مافوق شورای عالی استان­ها می­باشد.

بند دوم: وظایف و اختیارات شورای عالی استان­ها

     با بررسی قانون اساسی و قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی می­توان به تبیین وظایف و اختیارات شورای عالی استان­ها پرداخت: «شورای عالی استان­ها حق دارد در حدود وظایف خود طرح­هایی تهیه و مستقیماً یا از طریق دولت به مجلس شورای اسلامی پیشنهاد کند، این طرح­ها باید در مجلس مورد بررسی قرار گیرد.»[7]

     چنانکه ملاحظه می­گردد در قانون اساسی به عنوان مهم­ترین قانون در کشور از واژه «باید» به عنوان تکلیف برای نمایندگان مجلس شورای اسلامی یاد می­کند تا به طرح­های واصله از شورای عالی استان­ها که در چارچوب وظایف و اختیارات خود، تهیه کرده­اند، رسیدگی نماید و این خود اهمیت نهاد مستقل شورای عالی استان­ها را می­رساند. همچنین با بررسی قانون شوراها، می­توان به موارد ذیل به عنوان مهم­ترین وظایف و اختیارات شورای عالی استان­ها اشاره کرد:

     «بررسی پیشنهادهای واصله از طرف شوراهای استان­ها و تعیین اولویت هریک و ارجاع به مقامات اجرایی ذیربط، اعلام نارسایی­ها و اشکالات و به نهادها و سازمان­های اجرایی در حدود اختیارات و وظایف شوراها به مسئولین مربوطه و پیگیری آنها، بررسی پیشنهادها و ارائه آنها در قالب طرح به مجلس شورای اسلامی یا دولت، تصویب، اصلاح، تتمیم و تفریغ بودجه دبیرخانه شورای عالی استان­ها، همچنین شورای عالی استان­ها می­تواند پس از دریافت پیش­نویس لوایح برنامه­های توسعه از جانب دولت، پیشنهادهای اصلاحی خود را در چارچوب اختیارات به دولت اعلام نماید. تهیه آیین نامه نحوه هزینه بودجه شوراها و ابلاغ آن پس از تصویب هیأت وزیران به شوراها، برنامه­ریزی به منظور آموزش و آشنایی اعضاء شوراها با وظایف خویش از طریق برگزاری دوره.»[8]

     درواقع شورای عالی استان­ها می­تواند به عنوان نهادی که از جایگاه والایی در امور محلی و شهری برخوردار است، با شناسایی و سامان­دهی مشکلات شوراهای پایین دست و ارائه­ی راه­کارها و طرح­های قانونی، در گره­گشایی از مشکلات  مجموعه­ی شوراهای محلی نقش مهم و پویایی ایفاء نماید. که لازمه­ی این کار، حُسن همکاری و تفاهم در انجام وظایف محوله به نهاد شوراهاست که نتیجه­ی آن، اجرای دقیق قوانین و بهبود اوضاع موجود خواهد بود.


[1] - اصل یکصد و یکم قانون اساسی.

[2] - تبصره­های 1 و 2 و 3 ماده 14 قانون شوراها مصوب 1/3/75 و الحاقی 6/7/1382.

[3] - تبصره­های 1و 2و 3 ماده 14 قانون شوراها مصوب 1/3/75 و الحاقی 6/7/1382.

[4] - صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جلسه 37 جلد 2 ص 995 تا 997.

[5] - ماده­ی 78 مکرر 3 قانون شوراها مصوب 1/3/75، الحاقی 6/7/1382.

[6] - ماده­ی 78 مکرر 4 قانون شورا مصوب 1/3/75، الحاقی 6/7/1382.

[7] - اصل یکصد و دوم قانون اساسی.

[8] - ماده­ی 78 مکرر 2 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی مصوب 1/3/1375 و الحاقی 6/7/1382.